جهانی شدن طنین تاریخ انسان در دل دره خرم‌آباد

یادداشت-مهرداد حمزه-۲۰ تیرماه ۱۴۰۴، روزی تاریخی برای لرستان و ایران بود؛ روزی که «محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این اتفاق بزرگ که با پیگیری وزارت میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به ویژه معاونت میراث با مدیریت علی دارابی و دفتر ثبت آثار و حفظ و احیا این وزارتخانه با مسئولیت علیرضا ایزدی و نیز پیگیری‌های مستمر مدیریت ارشد استان لرستان در سال‌های اخیر به‌خصوص سیدسعید شاهرخی، استاندار بومی این استان به نتیجه رسید، نوید بخش روزهای روشن برای مردم غیور این دیار است.

مجموعه ثبت شده که شامل شش غار مهم باستانی است، اکنون در کنار هگمتانه، چغازنبیل، تخت‌جمشید، میدان نقش جهان، بیستون، ارگ بم، پاسارگاد، تخت سلیمان، شهر سوخته، بافت تاریخی یزد، کلیساهای ارامنه، تکیه شیخ صفی‌الدین اردبیلی، منظر فرهنگی میمند، منظر تاریخی  ساسانی، شوش، اورامانات، سازه‌های آبی شوشتر، مسجد جامع اصفهان، کاخ گلستان، باغ‌های و قنات‌های ایرانی، کاروان‌سرای‌های گسترده در ایران، بازار تبریز،گنبد کاووس و گنبد سلطانیه، راه‌آهن ایران، جنگل‌های هیرکانی، کویر لوت و…. بخشی از حافظه مشترک بشری محسوب می‌شود.

۶ غار، ۶ روایت از آغاز انسان

این محوطه شامل غار کلدر، غار یافته، غار کنجی، غار گیلوران، غار قمری و پناهگاه سنگی گرارجنه است. مکان‌هایی که شواهدی از حضور انسان نئاندرتال و انسان خردمند را در خود دارند. ابزارهای سنگی، بقایای آتشگاه، استخوان حیوانات شکارشده، صدف‌های دریایی آورده‌شده از خلیج‌فارس و نشانه‌هایی از فرهنگ‌های پارینه‌سنگی، نوسنگی و مس‌سنگی، این منطقه را به یکی از مهم‌ترین کانون‌های شکل‌گیری تمدن در غرب آسیا تبدیل کرده است.

چرا یونسکو به خرم‌آباد رأی مثبت داد؟

براساس گزارش رسمی ایکوموس (شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌ها) که بازوی مشورتی یونسکو در حوزه میراث جهانی است، سه ویژگی، خرم‌آباد را شایسته ثبت جهانی کرد؛ تداوم زیستی انسان از ۶۰ هزار سال پیش تا عصر فلزات،موقعیت راهبردی در مسیر مهاجرت انسان از آفریقا به فلات ایران،هم‌زیستی پایدار انسان و طبیعت در یکی از خاستگاه‌های اولیه تمدن.

ایکوموس هم‌چنین تأکید کرد که غارهای این دره، برخلاف بسیاری از سایت‌های مشابه، نه فقط یک یا دو دوره محدود بلکه زنجیره‌ای از دگرگونی‌های فرهنگی را به شکل بی‌وقفه در خود جای داده‌اند. این استمرار، ارزش جهانی و منحصربه‌فردی به این محوطه می‌بخشد.

لرستان؛ طبیعت، تاریخ و فرهنگ در هم‌آمیخته‌اند

اهمیت دره خرم‌آباد تنها به جنبه‌های باستان‌شناسی محدود نمی‌شود. این منطقه بخشی از چشم‌انداز زاگرس است؛ جایی که آبشارهای خروشان، جنگل‌های بلوط، کوه‌های رازآلود و چشمه‌های زلال، با تمدن کهن درهم‌تنیده‌اند.

در کنار آن، فرهنگ لری با موسیقی دل‌انگیزش، آداب و رسوم اصیل، لباس‌های رنگارنگ، غذاهای محلی مثل آش ترخینه، کوفته نخود، شیرینی‌های سنتی و صنایع‌دستی پرنقش‌ونگار، تجربه‌ای بی‌همتا برای گردشگران رقم می‌زند.

فرصت طلایی برای توسعه گردشگری و اشتغال محلی

ثبت جهانی این محوطه‌ها، دروازه‌ای به‌سوی توسعه پایدار گردشگری در لرستان گشوده است. این رویداد می‌تواند با برنامه‌ریزی مناسب؛ زیرساخت‌های گردشگری منطقه را توسعه دهد،فرصت‌های شغلی برای جوانان و جوامع محلی فراهم کند،اقامتگاه‌های بوم‌گردی و مسیرهای طبیعت‌گردی را سامان دهدو در یک کلام صدای لرستان را در جهان بلندتر کند.

یونسکو پس از ثبت این اثر، حمایت‌های پژوهشی، حفاظتی و آموزشی ویژه‌ای را در اختیار آن قرار می‌دهد؛ از جمله اختصاص بودجه برای ادامه کاوش‌ها، تقویت تابلوهای اطلاع‌رسانی و ایجاد موزه‌ محلی برای نمایش یافته‌ها.

میراث جهانی، افتخاری ملی

با ثبت این پرونده، تعداد آثار ثبت‌شده جهانی ایران به ۲۹ اثر رسید.خرم‌آباد، اکنون نه فقط یک شهر در دامنه زاگرس، که نماینده‌ یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های زمین در فهرست جهانی است.

ثبت جهانی، مسئولیت ما را نیز سنگین‌تر می‌کند؛ هم برای حفاظت بهتر، هم برای روایت دقیق‌تر. امروز، صدای سنگ‌ها در غارهای خرم‌آباد، صدای انسان است؛ صدایی که باید آن را شنید، نگه داشت و به نسل‌های آینده سپرد. همین.

انتهای پیام/