درسهایی از زلزله بم؛از ساختوساز ایمن تا شهرسازی تابآور
مدیرکل راه و شهرسازی لرستان تأکید کرد؛ زلزله بم نباید صرفاً یک واقعه تاریخی تلقی شود؛ بلکه یک «هشدار دائمی» است که مسئولیت ما را در قبال جان انسانها یادآوری میکند.
همای سعادت-دو دهه از وقوع زلزله ویرانگر بم میگذرد؛ فاجعهای که نه تنها به عنوان یک رویداد طبیعی، بلکه به عنوان یک هشدار تاریخی برای سنجش آمادگی و تابآوری نظام مدیریت بحران و شهرسازی کشور در اذهان باقی است. بازسازی بم، فرصتی بود تا مفاهیمی چون «توسعه پایدار» و «شهرسازی تاب آور»از سطح تئوری به عمل وارد شوند.امروز، در حالی که بسیاری از شهرهای ایران، از جمله استان لرستان که خود بر روی پهنههای لرزهخیزی قرار دارد، با چالشهای توسعه شهری همزمان با ریسک بالای سوانح روبرو هستند، اهمیت بازخوانی درسهای بم دوچندان میشود.
در این راستا با توجه به اهمیت موضوع از منظر تخصصی، دلایل تداوم اهمیت زلزله بم و راهکارهای عملی برای دستیابی به «شهرسازی تابآور» با عنایت اله میرزایی، دکترای شهرسازی و مدیرکل راه و شهرسازی لرستان گفت و گویی ترتیب دادیم.
سؤال: آقای دکتر، چرا بازخوانی حادثه بم برای جامعه فنی و مدیریتی کشور پس از گذشت بیش از بیست سال همچنان حیاتی است؟
دکتر میرزایی:زلزله بم یک حادثه صرفاً تاریخی نیست، بلکه یک «هشدار دائمی» است. آنچه در بم رخ داد نشان داد که خسارات انسانی الزاماً تابع بزرگی زلزله نیست، بلکه نتیجه مستقیم کیفیت ساختوساز، میزان پایبندی به مقررات و ضوابط ساخت و ساز و نوع نگاه ما به توسعه شهری است. بازخوانی بم، بازخوانی مسئولیت ما در قبال حفاظت از جان و سلامت مردم و تضمین دستاوردهای توسعه در طول تاریخ است.
سؤال: برخی معتقدند زلزله بم اجتنابناپذیر بود. نظر شما چیست؟
دکتر میرزایی:وقوع زلزله اجتنابناپذیر است، اما فاجعه نه. در برخی کشورهای توسعهیافته زلزلههای شدیدتر از زلزله بم بارها اتفاق افتاده، اما تلفات بهمراتب کمتر بوده است. در نظام برنامه ریزی و طراحی استاندارد باید وقوع زلزله بعنوان یک مخاطره طبیعی لحاظ گردد. بم به ما آموخت که «زلزله قاتل نیست، شهرسازی و ساختمان سازی ناایمن قاتل است».
سؤال: نقش مقررات ملی ساختمان در این میان چیست؟
دکتر میرزایی:مقررات ملی ساختمان عصاره تجربه، دانش فنی و آزمونهای تلخ گذشته است. در زلزله بم، اساسا” مشکل اصلی ضعف مقررات نبود؛ مشکل، اجرا نشدن آنها بود. در کشورهای توسعهیافته، مقررات ساختمانی توصیه نیست، قانون الزامآور است و تخلف از آن هزینههای سنگینی دارد. اگر مقررات ملی ساختمان، بهویژه آییننامه ۲۸۰۰ زلزله، بهدرستی اجرا شود، بسیاری از خسارات جانی قابل پیشگیری است.
سؤال: معماری چه نقشی در کاهش یا افزایش آسیبپذیری ساختمانها دارد؟
دکتر میرزایی:معماری فقط خلق فرم و زیبایی نیست. معماری مسئولانه یعنی درک رفتار ساختمان در برابر زلزله. در بم، بسیاری از بناها به دلیل نامنظمی در پلان، توزیع نادرست جرم و بازشوهای غیر اصولی دچار شکست شدند. در کشورهای توسعهیافته، معمار و مهندس سازه همزمان و هماهنگ تصمیم میگیرند. فرم معماری تابع منطق سازهای است، نه سلیقه صرف.
سؤال: این تفاوتها در مقیاس شهرسازی چگونه خود را نشان میدهد؟
دکتر میرزایی:برای ارتقا تابآوری در برابر مخاطرات طبیعی، رعایت اصول و استانداردها در همه مقیاس ها از شهرسازی گرفته تا طراحی سازه ضرورت دارد. مدیریت بحران و تاب اوری از مرحله طراحی آغاز میشود. اصولا ساختار کالبدی- فضایی شهر، الگوی شبکه معابر و دسترسی، نظام فضاهای باز، کاربریها و زیرساختها همگی با فرض وقوع زلزله برنامهریزی میشوند. اما در بم، معابر باریک، کمبود فضاهای باز و ناهماهنگی کالبد شهری، عملیات امداد و نجات را با مشکل جدی مواجه کرد. شهرسازی تابآور به معنای ظرفیت شهرها برای پیشبینی، آمادهسازی، پاسخگویی و بازیابی از شوکها و استرسهای مختلف است.
سؤال: استان لرستان نیز از مناطق زلزلهخیز کشور است. تجربه بم چه پیامی برای این استان دارد؟
دکتر میرزایی:پیام بم برای لرستان بسیار روشن است: رشد فیزیکی بدون ایمنی و تاب اوری، توسعه پایدار نیست. ما موظفیم در نظام برنامه ریزی شهری و روستایی، صدور پروانهها، نظارت بر اجرا، استفاده از مصالح استاندارد و حضور مؤثر مهندسان، هیچگونه اغماضی نداشته باشیم. ایمنی نباید قربانی سرعت، هزینه یا سلیقه شود.
سؤال: مهمترین تفاوت ایران با کشورهای توسعهیافته را در چه میدانید؟
دکتر میرزایی:به باور من، تفاوت اصلی در «فرهنگ ایمنی» است. در کشورهای توسعهیافته، مردم، سرمایهگذاران، بانکها و بیمهها، همگی در ایمن سازی و کاهش خسارات نقش بازی میکنند. برای مثال، ساختمان ناایمن خریدار ندارد. این مطالبه عمومی، ضامن اجرای قانون است. اگر این فرهنگ در جامعه ما نهادینه شود، بسیاری از مشکلات بهصورت خودکار حل خواهد شد.
سؤال: در پایان، اگر بخواهید یک جمعبندی از درس زلزله بم ارائه دهید، چه میگویید؟
دکتر میرزایی:زلزله بم به ما آموخت که جان انسانها خط قرمز توسعه است. مقررات ملی ساختمان، معماری آگاهانه و شهرسازی تابآور سه ضلع یک مثلث نجاتبخش هستند. کشورهای توسعهیافته زلزله را حذف نکردهاند، اما فاجعه را مهار کردهاند. اگر از بم درست بیاموزیم، میتوانیم شهرهایی بسازیم که در برابر زلزله میلرزند، اما فرو نمیریزند.
این مصاحبه با هدف ارتقای آگاهی عمومی و تخصصی در حوزه ایمنی ساختمان و توسعه شهری پایدار منتشر شده است.
انتهای پیام/
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰